Sjølvbilete og identitet

Sjølvbilete og sjølvoppfatning har mykje det same begrepet; det handlar om korleis ein ser og oppfattar andre. Dette er i samhandling med andre, plassen din i nærmiljøet og samfunnet elles. Sjølvbilete kan spesifikt seiast som at det er avgjerande for åtferda du viser til dagleg, og sjølvoppfatning kan definerast som det er det du trur og føler om deg sjølv og korleis du trur andre oppfattar deg som person.

Identiteten din er det at det som karakterisere deg som person er det som kjenneteiknar identiteten din. Men identitet er meir enn det. I tillegg til det som gjeld sjølvbilete, er identiteten alt som er spesielt for deg som person; namn, personnummer, bustad, bakgrunn og likande. Det er ingen som har alle desse likt som deg. Ein kan ha same bustaden, men då har ein eit anna namn, bakgrunn og/eller personnummer. Det er ingen som har det same personnummeret som deg uansett.

Sjølvbilete blir utvikla av personane me omgår oss med og korleis vi oppfattar oss sjølv saman med desse personane. Det er for det meste foreldre, venner sysken. Korleis me oppfattar oss sjølv har mykje å seie for sjølvbilete med det kan vi seie kva rolle me spelar; yrker, i ulike grupper og kva status ein har. Ein anna faktor som spelar inn er korleis me ønskjer sjølv å vere. Ein har eit mål om korleis ein vil vere og oppføre seg som ein strekkjer seg etter og då har som utgangspunkt. Det kan dreie seg om handling, holdningar eller bestemte etiske kvalitetskrav som vi prøver å følje. Resultatet av dette blir då korleis me oppfører oss altså åtferda.

Alt ein opplever vil endre sjølvbilete og oppfatning i større eller mindre grad til deg på ein eller anna måte. Ein blir meir påverka av at som skjer og alt ein gjer, men ein blir meir påverka av dei som står seg næmare enn dei som ein ikkje kjenner eller kjenner lite. Eksempel på dei ein blir mest påverka av er foreldre, sysken, venner og lærar. Ein blir påverka av desse på forskjellige måtar som om for eksempel om veslesystera di seier at denne stilen var utan feil, så vil ein heller stole på det læraren seier om stilen.

Derfor kan me sjå at som tidlegare sagt er det sjølvbilete det som utviklar seg etter kvar som ein blir endre, medan identiteten er noko du er født med. Likevel kan identiteten forandre sge på nokre punkt. For eksempel kan du byte bustad og namn. Dei viktigaste signalifikantane me har er dei me omgås mest med, som til dømes; familie og venner. Men desse har ikkje den same effekten på sjølvbilete.

Anja

Typeteorien

Typeteorien

Typeteorien handler om at hvilken type person en er, kommer av hva som dominerer i arveanlegget. I typeteorien blir mennesket delt inn i fire temperamentstyper; sangvinsk (munter), kolerisk (hissig), flegmatisk (rolig) og melankolsk (trist). Personen som først utviklet denne teorien av Hippokrates, som også er kalt ”legenes far”. Han mente at disse fire temperamentene var avhengig av hvilken kroppsvæske dominerte i kroppen. Hvis en var sangvinsk var det blodet som dominerte, kolerisk var når den gule galle dominerte, flegmatisk var når slimet dominerte, og det var den svarte gallen som dominerte når en var et melankolsk menneske. Hippokrates teori blir beholdt mer som historisk interesse enn en gjeldene teori innenfor psykologi. Grunnen til det er at det er et altfor forenklet syn på menneskesinnet, og kunnskapen rundt anatomi og medisin var ikke like solid som det den er i dag.

Det var først i 1921 at Carl Jung tok opp forsking på typeteorien og ble ett grunnlag for teorier og personlighetstester relatert til typeteorien som f.eks. det norske modellen JTI. JTI (Jungiansk typeindeks) er en test som skal hjelpe en person med å finne sine personlige preferanser, og ble utviklet av Hallvard E. Ringstad og Thor Ødegård. Men en skal være kritisk til personlighetstestene som er relatert til typeteorien fordi den kun identifiserer bare de typiske trekkene hos en personlighet. En kan si at Carl Jung tok typeteorien på ett litt mer abstrakt plan enn det Hippokrates gjorde. Jung deler menneskets personlighet i fire kategorier innenfor mentale funksjoner; tenking, følelser, sansing og intuisjon. Hver kategori er delt inn i to alternative undergrupper; ekstrovert (utadvendt) og introvert (innadvendt).

Det er mye forskning på hvor mye biologi betyr for personligheten, og noen gir gode og konkrete forklaringer på hvordan ting virker, sant ikke helt bevist heller. Så typeteorien har deler av seg som står sterkt nå i dag, bare i ett mye mer komplisert samspill enn det Hippokrates tenkte. Og teorien om dominerende kroppsvæsker har fått for mye kritikk og er for lenge siden forkastet. Men andre stoff i kroppen som testosteron, østrogen, endorfiner og lignende er noe som er med på å bestemme adferden til ett menneske. Utvikling og resultat av en personlighet spiller også mye på andre ting enn arveanlegg, men at arveanlegg har en finger med i spillet er ikke å se vekk ifra.

Kilder:

·       http://no.wikipedia.org/wiki/Myers-Briggs_Type_Indicator

·       http://no.wikipedia.org/wiki/Personlighetstest

·       http://no.wikipedia.org/wiki/Carl_Jung

·       Psykologi 1 – Mennesket i utvikling

·       http://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=jungs%20typeteori&source=web&cd=4&ved=0CDwQFjAD&url=http%3A%2F%2Fledelsesakademi.regionsyddanmark.dk%2Fdwn169062&ei=q3DTTt3yAqvb4QTrj-Bn&usg=AFQjCNFGfDQORgdtBWFKCLKDqxzUJo3Kpw&cad=rja

·       http://www.kunnskapssenteret.com/articles/2256/2/Personlighet/Typeteorier.html

Typeteori

Typeteori er den eldste forma for personlegdomsteoriar. Typeteori tek utgangspunkt i at menneske har ulikt temperament. Det vert delt opp i fire temperamentstypar: den sangvinske, den koleriske, den flegmatiske og den melankolske. Kvar av desse typane er avhengig av ei dominerande kroppsvæske.
Den sangvinske er at blodet dominerar. Ein er munter, lett og lystig. Altså når ein er sangvinsk så er ein i godt humør og føler seg ganske bra. Medan i den koleriske er ein meir hissig og irritert. Du har då gått over frå å ha eit godt humør til å få eit dårleg humør. I den koleriske er det den gule gallen som dominerar. Desse to temperamentstypane seier noko om korleis du føler deg innvendes.
Dei to neste er de flegmatiske, der slimet dominerar. I denne er ein rolig og avbalansert, og stressar seg ikkje opp for ting. Du tek ting som det kjem, og føler at du har kontroll på ting. Det motsette blir den melankolske. Her er ein pessimistisk, nedstemt og trist. Ein startar å sjå mørkt på ting, og difor synk humøret. I den melankolske er det den svarte gallen som dominerar. Her kan ein lett trekke parallellar. Svart er ein trist farge, og det er difor lett å skjønne at her er det den som dominerar. Desse to er meir korleis ein føler for ting som oppstår.
Desse temperamentstypane var det Hippokrates som kom med det for et par tusen år sidan. Så det vil seie at dette kanskje ikkje er så aktuelt no i dag. Det er mykje som har endra seg på desse hundre åra. Denne teorien er heller ikkje populær innan moderne psykologi. Grunnen til det er at den ikkje fangar opp det store mangfaldet og heller ikkje den store variasjonsbreidda.


Lene Renate

Typeteori

Kjennetegn på typeteori er at mennesket har fire ulike temperaments-typer.
Den første er den sangvinske hvor det er blodet som dominerer, og da er man lett og lystig i humøret. Den andre er den koleriske og der er det den gule gallen som dominerer, da er man hissig og oppfarende. Den tredje er den flegmatiske og slimet dominerer den, humøret er da rolig og avbalansert. Den siste er den melankolske hvor den svarte gallen dominerer, og da er en pessimistisk, nedstemt og trist. (Hippokrates)
Det er også en teori om psykologiske personlighetstyper med tre dimensjoner.
Den førte er energi med preferansene ekstroversjon – introversjon. Den andre er mentale funksjoner med preferansene sansing – intuisjon. Og den tredje er mentale funksjoner med preferansene tenkning – følelse. Men senere kom en fjerde dimensjon som var livsstil med preferansene avgjørelse – opplevelse. (Jung)
Menneskers ulike kroppstyper han også blitt delt inn i tre somatiske typer: endomorfisk, mesomorfisk og ektomorfisk. (Sheldon)

Typeteorier er ganske overfladiske siden mennesket bare er delt inn i få kategorier.
Hippokrates sin teori forteller hva som dominerer noen av våre humør. Teorien sier ingen ting om hva som får oss til å for eksempel føle oss sinte. Det er heller ikke bevist at teorien er sann.
Det er noen tester som blir brukt i dag basert på Jung sine undersøkelser.


Caroline E.

Forsvarsmekanismar

I kvardagen vår møter me stadig på problem. Nokre av desse kan verka forstyrrande inn på personlegsdomsutviklinga. I følgje Freud er me avhengige av den psykiske energien som id gir oss. Id fungerar i samspel med ego og superego, som sørgjer for at du brukar energien på best mogleg måte for individet. Der er nettopp dette samarbeidet som ligg til grunnlag for åtferda vår. Me kan seie at forsvarsmekanismar er ei samnemning på dei metodane me umedvitne bruker for å verne oss mot noko som vekkjer angst, motvilje eller skuldkjensle, eller noko som trugar sjølvoppfatninga vår. Når problemet oppstår vil egoet prøve å hjelpe deg til ei løysing. Dette skjer ved at ego brukar ein eller fleire forsvarsmekanismar for å betre situasjonen slik at det kjennest mindre farlege.

Fortrenging – er ein av forsvarsmekanismane me brukar og vil seie at me gløymer ubehagelege opplevingar, medan me hugsar dei gode. Dette kan vera ei sunn tilpassing i livet ved at me hugsar rosen og det som var bra, medan gløymer det som skremde oss. Likevel kan ein miste evna til å endre på handlingane sine dersom me fortrengjer mange opplevingar og blir passive.

Å signalisere til omgivnadane at ein har ønske om å vera mindre, blir kalla regresjon. Det kan til dømes vera at ein vil tilbake til eit tidlegare utviklingstrinn der det vart stilt mindre krav. Positive sider ved regresjon kan vera eit ein har det betre med seg sjølv, føler at ein får ting til og bli sett pris på. På den andre sida kan det føre til at ein ikkje lærer å ta ansvar og ikkje får personleg utvikling.

Fornekting vil seie at ein fornektar det som faktisk har skjedd. Ein overser faktiske hendingar for å få det betre med seg sjølv. Dette kan vera positivt i den grad ein menneske som lev under vanskelege forhold, klarar å fungere i kvardagen. Samtidig kan ein ubevisst byrje å skjule alvorlege problem, som ein faktisk burde gjere noko med. Dagdrøyming er også knytt til fornekting. Når me dagdrøymer førestiller me oss ei verd slik me skulle ønskje oss at ho var. Det kan vera usunt å dagdrøyme, i den grad at trur på draumane, blir passiv og klarar dermed ikkje gjere noko med livssituasjonen. Likevel kan det også vera positivt å dagdrøyme av og til. Det kan vera ei avkopling frå kvardagen der alt for ein gongs skuld kjennest perfekt og godt.

Ein anna måte å verna seg sjølv på kan vera gjennom isolasjon. Å isolere seg sjølv vil seie å trekkje seg tilbake frå andre. På den måten vil ein ha færre sjansar til å skaffe seg nye erfaringar og ein kan felle utanfor samfunnet. Samtidig kan det å isolere seg, gi ei kjensle av tryggleik og kontroll over situasjonen. Kanskje blir ein meir sjølvstendig og? Passivitet liknar på isolasjon. Passivitet går derimot meir på å verne seg sjølv frå opplevingar som kan vera vanskeleg å handtera. Slik skjermar ein seg sjølv frå å få negative haldningar til seg sjølv. Likevel kan det vera at ein går glipp av ting fordi ein bevisst unngår dei. Desse to forsvarsmekanismane heng igjen saman med projisering, som vil seie at me overfører våre eigne problem til andre. Me innbiller oss ar det er dei andre som har ein dårleg dag, og ikkje oss sjølve.

Reaksjonsdanning vil seie at me handlar og oppfører oss etter motsett av det me eigentleg meiner og synes. Dette kan føre til at me undergrev vår eigen identitet. Samtidig kan det vera ein nødvendig mekanisme for å stifte relasjonar og kretsar, kanskje i forhold til jobbsamanheng? Rasjonalisering høyrer også saman med dette. Når me rasjonaliserar så skjuler me våre eigne kjensler og åtferd. Resultat av det kan vera at me undertrykkjer kjenslene våre slik at me ikkje får utløp for dei.

For å oppsummere kan me difor seie at når me møter på problem vil me bevisst eller ubevisst ta ein bruk ein eller fleire forsvarsmekanismane. Mest sannsynleg er dei også nødvendig for at me skal klare å fungere i kvardagen. Tenkjer ein seg om, er det sannsynlegvis ikkje lenge sidan du sist brukte ein av forsvarsmekanismane dine.

Forsvarsmekanisme

I samhandling med andre personar skjer det ei utvikling av personlegdommen. Ei god utvikling er avhengig av at individet opplever desse samhandlingane som positive. Dette er det ikkje alltid, iblant møter individet problem av ulike slag, og nokre av desse problema kan verka som forstyrrande inn på personlegdomsutvikla. Vi verna oss frå desse problema ved å bruke forsvarsmekanismar. Freud meinte at personlegdommen er avhengig av den psykiske energien som id gir oss. Denne energien sørger ego og superego, blir brukt på den best mogelege måten for individet. Dette «samarbeidet» er det som ligger bak dynamikken som ligg bak all atferda vår.
Vi definerer forsvarsmekanismar slik: forsvarsmekanismar er ei samnemning på dei metodane vi umedvite bruker for å verne oss mot noko som vekkjer angst, motvilje, eller skyldkjensle, eller som trugar sjølvoppfatninga vår.

Fortrenging er den forsvarsmekanismen som vi bruker mest. Det vi gjer er å gløyme det vonde vi opplever, det som trugar oss, eller som kan bryte ned sjølvrespekten vår. På den andre sida så huskar vi dei gode opplevingane, sigrane og ros. Dette kan vera ei sunn tilpassing til livet som gjer at vi har det betre med oss sjølve og saman me andre. Positiv med denne er at vi har det betre med oss sjølve og saman med andre. Det som kan gjere skade er at vi mister sjansen til å gjere noko med livssituasjonen vår.

Av og til signaliserer barn og unge til omgivnadene at dei ønskjer å vere mindre enn det dei eigentleg er. Dei vil tilbake til eit lågare utviklingstrinn, til den tida det ikkje vart stilt så mange krav til dei. Denne forsvarsmekanismen kallar vi for regresjon. Døme på dette kan vera ein ungdom så oppføre seg barnsleg for foreldra, for å sleppe ansvar. Skaden med dette er at utviklinga stoppar.

Fornektinga noko som har skjedd er ein vanleg form for forsvarsmekanisme. Hendinga blir bortforklart til det heilt ukjennelege. Barn som dekkje over skadane etter ei mishandling er eit døme på fornekting. Dagdrøyming ligner på fornekting, vi drømmer oss inn i ei fantasiverd og blir så opptatt av den at vi gløymer vår ordentlege livssituasjon. Dette kan skjerme oss frå det vonde, men kan vere negativ ved at du kan få problem med å konsentrere deg.

Isolasjon er at barn kan trekke seg bort frå dei andre og leikar aleine, eller sitter passivt og ser på kva dei andre gjer. Dette gjer at barnet får færre sjansar til å skaffe seg nye erfaringar. Passivitet liknar svært på isolasjon. Når barn eller unge vel ei passiv haldning, skjermar dei seg mot overraskingar og opplevingar som kan vere vanskelege å handtere. Når vi overføre våre eigne problem til andre ting eller personar kallar vi dette projisering. Det som kan vera skadeleg med desse forsvarsmekansimane er at du ikkje klarer å sosialisera deg og du detter ut av fellesskapet. Positivt kan vera at du lærer å vera sjølvstending.

Reaksjonsdanning er ein forsvarsmekanisme vi bruker for å undertrykkje våre eigne tankar og impulsar som veit er lite akseptert i miljøet omkring oss. Ein anna forsvarsmekanisme er rasjonalisering. Å rasjonalisere vil seie å ordne noko på ein systematisk og fornuftig måte. Det kan føre til at barnet undertrykkjer kjenslene, og at det ikkje får utløp for reaksjonane sine. Skaden ved dette er at du utviklar deg til ein person som du ikkje er, ved at du ikkje utrykkje r og seie det du meiner. Positivt er at du blir akseptert i det samfunnet du lever i og ikkje detter utanfor.

Som vi ser bruker vi menneske forsvarsmekanismar dagleg, vi bruker dei til å fortrenge noko vi har opplevd eller for å bli akseptert i det samfunnet vi lever. Dette kan vera bra og ikkje noko farleg i dette, men når dette begynner å gå over handlingsmønstret vårt og vi bruker det heile tida. Kan dette bli usunt. Du viser ikkje kven du er og det kan også oppstå nervøse symptom, som angst.