humanistiske teoriar

gjer greie for humanisk teori, kjenneteikn, diskuter korleis det på verkar personlegheita og vurder kor gyldig den er i dag. 

Humanistiske teoriar oppstod som ein reaksjon på psykodynamisk teori som la vekt på det ubevisste. Humanismen går ut på at mennesket har fri vilje og har kontroll over bevisstheita si. Meir menneskelege eigenskapar er sett i fokus og humanismen viser eit meir positivt menneskesyn. Det aller mest sentrale er behovet for sjølvrealisering. Mennesket kan ta rasjonelle valg i forhald til framtid uavehengig av tidlegare opplevelsar og barndom. Forventningane som dette synet gir kan vera positivt for ein person fordi den seier at ein kan klare det ein vil, sjølv om ein har opplevd vanskelege ting eller har hatt ein oppdragelsesvikt osv. Ein fokuserar på notida, og kva ein kan gjere no. 

Carl Rogers er ein av dei viktigaste personane innanfor humanistiske teoriar, i lag med Abraham Maslow. Rogers sin teori går ut på at alle menneske er gode og at respekt for menneskeheita er viktig for den mentale helsa. I motsetnad til Freud sin teoriar er det noværande viktigare enn både framtida og fortida. Derfor undersøker ein kva ein kan gjere no, i staden for å ta avgjersler vasert på kva som kan skje i framtida, enn å dvele ved fortida. Ideen om personleg ansvar for sjølvrealisering er også viktig. 

Dei humanistiske teoriane står fortsatt sterkt i dag. Tanken om at alle sjølv kan bidra til å forbedre sin eigen mentale og fysiske helse er viktig. Rundt oss blir me heile tida oppfordra til ting me kan gjera for å oppnå bedre helse, spesielt i media. Konseptet med at alle er like verdige uavhengig av t.d etnisk bakgrunn jobbar ein fortsatt med i dag, og ein blir oppfordra til toleranse og respekt i forhald til menneske rundt oss. 

-synne

Psykologi – Sjølvbilete og identitet

Du har sikkert tankar om kva personlegheit er, og tenkjer kanskje på det som definerer veremåten til ein person. Dersom du no stoppar opp og tenkjer over korleis personlegdommen din er, kva som kjenneteiknar deg som person, då tar du utgangspunkt av di eiga oppfatning av deg sjølv. Sjølvoppfatninga, er det vi kallar summen av alt du veit, trur og tenker om deg sjølv.

Sjølvoppfatninga di er også i stor grad avhengig av korleis du trur andre oppfattar deg. Summen av dei inntrykka du har av deg sjølv, og korleis du trur andre oppfattar deg, kva slags plass du trur du har i forholdet andre og i samfunnet elles, er det totale sjølvbilete ditt. Sjølvbiletet ditt er ofte særs avgjerande for den normale, daglege åtferda din. Dermed er sjølvbiletet ein viktig del av det som karakteriserer deg. Mange vil seie at det som kjenneteiknar deg som person, er det same som kjenneteiknar identiteten din. Men identitet er noko meir. Identitet kan sjåast på som aspekt ved deg sjølv som er uforanderlege over tid og bestandige, men også personleg informasjon som seier noko om deg og kvar du kjem, som namn, bustad og etnisk bakgrunn.

Utviklinga av sjølvbiletet skjer altså i nær samanheng med dei personane me omgås, og korleis vi vi oppfattar oss sjølve saman med desse personane. Korleis vi oppfattar oss sjølve og dermed utviklar sjølvbiletet kan setjast opp i tre punkt:

Korleis vi oppfattar oss sjølve: Oppfatninga ein har av kven ein her, sosial status, yrke og kva rollar og forventningar ein har til seg.

Korleis vi ønskjer å vere: Den ideale oppfatninga av oss sjølve, altså kven ein har som mål å bli – eller i det minste å vere noko som liknar

Korleis vi vel å stå fram: Korleis ein prøver å framstille seg sjølv for andre menneskje. Her meiner vi kva aspektar, talent og eigenskapar ved oss sjølve vi prøver å framheve, eller skjule, og kva rolle ein prøver å spele.

Trekkteorien – eit tydlegare bilete på personlegdommen vår

Personlegdommen er det som
gjer at akkurat du er slik du er i møte med andre menneske. Altså ein
definisjon av personlegdom får fram det spesifikke og karakteristiske mønstret
av tankar, kjensler og åtferd som bestemmer den veremåten kvar og ein av oss
har i samhandling med omgivnadane.
Trekkteoriar handlar om menneske lege trekk eller eigenskapar og
byggjer på at menneske kan karakteriserast ut frå ei rekkje trekk som dei har
meir eller mindre av. Dette vil seie at teoriane legg meir vekt på personlegdomstrekka
til individet og ikkje korleis det opptrer i ei gruppe.
Trekkteoriane tek utganspunkt i å studere dei ulike personlegdomstrekka
som kvar enkelt menneske har, for å komme fram til ei god og nøyaktig skildring
av ein person. Trekkteoriane vil ikkje framstille personlegdomstypar, då dette
er vil vere sterotypisering, som vil gje eit altfor unøyaktig bilete av
verkelegheita. Menneske let seg altså ikkje plasserast i nokon
«standarkategori», sidan alle er forskjellige.
Femfaktormodellen er den mest kjente teorien innanfor trekkteoriar, den
legg vekt på fem personlegdomstrekk på toppen og 30 mindre viktige
personlegdomstrekk. Costa & McCrae står bak teorien og den kom ut i 1992. Dei
viktigaste personlegdomstrekka i teorien er: utadventheit, empati, orden,
følelsar og openheit.
Kor høveleg trekkteorien er gjeldande i dag er omdiskutert. Ifølge teoriane
vil eit individ alltid vere slik det er skildra. Altså om trekkteoriane seier
at individet er utadvent, vil det i følgje teoriane alltid vere utadvent. Dette
er ikkje tilfelle i dag, det varierer i kva situasjon ein er. Ein kan til dømes
vere utadvent i eit kjent miljø med venner og familie, medan når ein møter eit
nytt miljø vil ein handle annleis og derfor vil ein vere innadvent i ein slik
situasjon. Samstundes gjeld ikkje dette nødvendigvis alle, då somme kan opptre
som sosiale, utadvente og vere gode problemløysarar i dei fleste situasjonar.
Ein kan forklare dette ved kva miljø ein har vakse opp i, og kor sjølvstendig
foreldra har gjort ein.

Trekkteorien

Personlegdom er det som gjer at akkurat du er slik du er i møte med andre personar. Personlegdomen får fram det spesifikke og det karakteristiske av tankar, kjensler og åtferd som bestemmer den veremåten kvar og ein av oss har i samhandling med omgivnadane.

Trekkteorien handlar om menneskelege trekk eller eigenskapar og byggjer på at menneske kan karakteriserast ut frå ei rekkje trekk som dei har meir eller mindre av. Dette vil sei at teorien legg meir vekt på kvar enkelt sin personlegdom og ikkje på korleis ein handlar i samfunnet.

Femfaktormodellen er den mest kjende teorien innanfor trekkteorien. Den legg vekt på forskjellige personlegdomstrekk, den legg vekt på fem toppunkt, det vil sei utadventheit, empati, orden, temperament og openheit, men det er og 30 mindre viktige personlegdomstrekk. Costa & McCtrae står bak teorien og den kom ut i 1992.

Kor høveleg trekkteorien er i dag er omdiskutert. I følgje teoriane vil eit individ vere slik det er skildra. Altså om trekkteoriane seier at individet er utadvendt, er det alltid utadvendt. Detter er ikkje tilfelle i dag, det vil variere frå kva situasjon ein befinn seg i. Ein kan til dømes vere utadvendt i eit kjent miljø med venner og familie, medan når ein møter nye mennesker vil ein mest truleg handle annleis og vere innadvendt. Samtidig gjeld ikkje dette alle. Ein kan forklare dette ved kva miljø ein har vokse opp i, og kor sjølvstendige foreldra har gjort ein.

Hanne Sviggum

Psykodynamisk teori

- Gjer greie for kjenneteikn ved typeteorien psykodynamisk teori, og diskuter korleis denne teorien forklarer menneskets personlegdom og vurder kor gyldig den er i dag.

Psykodynamisk teori går ut på menneskets behovs- og driftsliv. Teorien forklarar den menneskelege åtferda som eit konfliktfylt samspel mellom behov, kjensler og rasjonelle overvegingar. Dynamisk psykologi er og noko som styrer tanke- og handlingslivet vårt. Mykje av det som kjem inn under denne kategorien er at ein legg vekt på det ubevisste, kjensle- og behoslada, fortrengte minner, tankar og motiv.

Psykoanalyse, analytisk psykologi og psykodynamisk eg – psykologi blir rekna under den psykodynamiske teorien. Desse gir altså svar på det medvitne og det umedvitne. Psykoanalysen er teori om sjelelivet som vil sei at det oppstår konfliktar mellom behovs- og kjenslelivet. Eksempel på dette kan vera drøymer, dagdrøyming, fantasering og relasjonar til andre menneske. Psykodynamisk er altså ei forklaring på krefter i kroppen som individet har og det vil vidare påverka åtferda vår.

Sigmund Freud er svært viktig for dei psykodynamiske teoriane, også i dag. Han meinte at grunnlaget for utviklinga av personlegdommen var indre konflikt. Indre konflikt vil sei at du for eksempel står overfor to val, men veit ikkje kva du skal velje. Dette gjer at karakteren vår endrar seg i løpet av oppveksten, fordi vala og meiningane våre vil endra seg heile tida. Konfliktar i barndommen hadde den største innverknaden på utviklinga meinte han. Dette var fordi traume vil følgje deg i oppveksten (når du blir litt eldre). Så om eit barn har hatt ein vanskeleg oppvekst med for eksempel vald, kan ein sjå dette på barnet i seinare tider. Teikn på dette kan du finne i barnets åtferd og korleis han/ho utfordrar og angriper ein situasjon eventuelt andre daglege ting.

Personlegdommen vår blir vist gjennom tankar, kjensler og åtferd som tidlegare nemnt. Teorien ser mennesket i stadig ”ubalanse” ved at du vel forskjellig nesten heile tida og at me stadig er i endring. At det stadig dukkar opp nye situasjonar me må innretta oss i og ta val kallar me dynamiske prosessar og det har med det medvitne og det umedvitne å gjera. Det umedvitne er ein del av åtferda vår og som me ikkje er klar over, at det berre skjer på ein måte. Det medvitne er sjølvsagt omvendt av det umedvitne.

Freud delte personlegdommen vår inn i tre delar: id, ego og superego. Alle desse verkar på ei og same gong. Id = dekkje behova våre, å tilfredsstille. Det styrer altså lystprinsippet vårt som vil seia at eit barn blir freista eller får lyst til noko, og gjer det utan problem. Dette er det første grunnlaget hos eit barn, men etter kvart kjem neste trinn inn, som er ego. Egoet blir utvikla når barnet forstår at alle behova ikkje alltid kan tilfredsstillast. No har også barnet meir respekt og spør gjerne før dei gjer noko, eller så gjer dei det i skjul så ingen merker det. Reglar byrjar også å kome inn i livet og egoet må no styrer id. Den tredje strukturen i personlegdommen er superego og vurderer handlingar, tankar og ønskjer. Superegoet ditt fir deg signal om korleis ein skal handle og ein treng ikkje lenger å gjere ting i skjul. Superegoet ditt kan og utvikle seg på ein at det dempar ei skyldkjensle, men det kan også vera stikk motsett.

Sjølv om id, ego og superego verkar på likt, kjem dei ofte i konflikt med kvarandre. Det kan skje fordi at egoet må passe på ”lystene” til id, og superegoet må vera merksam på kva som er rett og gale. Freud har framstilt personlegdommen som eit isfjell, og det meste ligg under vatn. Det som ligg under vatn er det umedvitne.

Sigmund Freud hadde også ein teori om at barn kunne bli seksuelt forført av sin eigne foreldre eller andre vaksne. Denne teorien vert kalla ødipuskomplekset. Det skal seiast at forholdet mellom barnet og forelderen har eit gjensidig spel om kjærleik. I denne fallisk – ødipale fasen blir barnets kjærleik til foreldra nyansert etter barnets kjønn. For guten blir faren eit rival og førebilete, og med jenta blir det omvendt. Men under denne prosessen blir forholdet til foreldra usikkert som inneber både positive og negative kjensler. Me kan dele ødipuskomplekset inn i to, altså positivt – og negativt ødipuskompleks. Den positive går ut på å elske foreldra av det motsette kjønn, og hate den av same kjønn. Og den negative er motsett. Men sjølvsagt vil også barnet ha begge sin kjærleik etter kvart. Eit eksempel på dette kan vera når ein gut seier: ”Mamma, når eg blir vaksen skal eg gifta meg med deg”. Og då dei spør om far kan han svare: ”Da er jo han gamal, og kanskje død”.

Eg trur den psykodynamiske teorien er ganske så aktuell i dag som den var før . Det er tusenvis av eksempel som stemmer med denne teorien, og ein høyrer stadig om det. Sjølv om det som teorien består av er allmennleg stoff snakka personar om det med kvarandre. Det at ein valdeleg barndom kan påverka deg og laga traume i framtida di skjer ofte, og er ganske så normalt hos mange. Traume sitt igjen i kroppen din og er noko som følgjer deg vidare. I Maslow sin behovsteori må alle behova vera tilfredstilt for å kunne klatra i pyramiden, og visst ikkje nokon av dei grunnleggjande behova ikkje er tilfredsstilt vil dette følgje deg vidare i kvardagen din. Så eg trur teorien er like aktuell i dag som før.

Humanistisk Teori

Gjer greie for kjenneteikn ved typeteori, diskuter korleis denne teorien forklarar menneskets personlegdom og vurder kor gyldig den er i dag.

“Personlegheit kan beskrivast som stabile tendensar i korleis ein enkeltperson betraktar, forheld seg til, og tenkjer på omgivnadane og seg sjølv, som viser eit bredt spekter av sosiale og personlege samanhengar.”

No i nyare tid er personlegheit betrakta på mange måtar. Her kjem me inn på dei store fem; Psyko-dynamiske perspektiv, åtferds-dynamisk, empiriske, og humanistisk teori.

I USA i 1960 oppstod det heilt nye teoriar enn det som var frå før. Desse teoriane tok utgangspunkt i eigenskapane kjærleik, personleg fridom og sjølvmedvit. Teoriane vart kalla humaniske teoriar. Desse teoriane seier at mennesket kan ta eigne val og at dei er sjølv ansvarlege for kva dei vil gjere med livet sitt. Humaniske teoriar konsentrerer seg om korleis mennesket ser på seg sjølv og miljøet rundt.

“Humanistisk teori framhevar eit meir positivt menneskesyn. Det vert understreka at mennesket kan ta eigne val, og at dei sjølv står ansvarlege for kva dei gjer ut av livet sitt.”  Dette kan ein diskutere. Eit døme kan vera eit barn som har vekse opp i eit vanskelege forhold i heimen til dømes rusmissbruk. Er det då barnet sitt ansvar om det i vaksen alder vert og rusmisbrukar eller er dette eit samfunnsansvar? Eg meiner at dette er begge sitt ansvar. Personen står sjølv ansvarleg for handlingane han har gjort. Samstundes har og samfunnet ansvar òg ved at dei svikta han i oppveksten ved at for eksempel barnevernet ikkje kom inn i biletet.

Vidare konsentrerer desse teoriane seg om “oppfattninga som individet har om seg sjølv og miljøet omkring. Vidare er utviklinga avhengig av korleis den enkelte fungerar i mellommenneskelege forhold.” Dette vil sei om mennesket klarar seg i det sosiale liv, til dømes: om mennesket klarar å samhandla og omgåst med andre, og kva måte han gjer dette på. (frekk, høffeleg) Når det gjeld oppfattninga om individet har av seg sjølv, er denne like aktuell i dag. Eg meiner at den er like gyldig i dag fordi ein speglar seg i andre mennesker som ein omgås med, ved at desse personane signaliserer og uttrykker seg både verbalt og non verbalt til individet som person. Dette gjer til at personen skapar seg ei oppfattning av seg sjølv som kan vera både positiv og negativ, dette kan ein og kalla for speglingsteori.

-Ingrid Ask

Sjølvbilete og identitet

«Sjølvoppfatning er ei samnemning på alt du veit, trur og føler om deg sjølv.» (Gjøsund og Huseby 136). Det som omhandlar sjølvoppfatninga di kan me dele inn i to hovudgrupper:

• Karakteriserande: Om du er flink på skulen, grei å ha med å gjere heime og likar videospel, vil det vere dei karakteriserande kategoriane om deg. Om desse kategoriane er negative eller positive, kjem an på korleis andre vurderer det. Deira reaksjon på desse kategoriane vil vere avgjerande for korleis sjølvoppfatninga di vil bli, og vidare korleis sjølvtilliten din vere. Dersom du berre får negativ respons på dei negative karakteristikkane dine, vil sjølvtilliten din bli negativ.

• Vurderande: Den vurderande delen av sjølvoppfatninga går meir på å vurdere deg sjølv. Vurderingar om kva du gjer og kva du står for, og om du liker eller misliker det. Det er desse vurderingane om ein sjølv som legg grunnlag for sjølvrespekten din, og dersom du vurderer deg sjølv positivt, vil sjølvrespekten din bli høg.

Det er kombinasjonen av sjølvoppfatning, sjølvtilliten og sjølvrespekten din vi kallar sjølvbilete ditt. Sjølvbilete ditt held seg meir eller mindre stabilt over lengre til, i motsetnad til sjølvoppfatninga og sjølvtilliten din som gjerne endrar seg frå tid til annan.

Identiteten til ein person er noko meir enn berre sjølvbilete. Identiteten til ein person er både sjølvbilete og alt som er unikt for deg, som til dømes: namn, personnummer, bustad, bakgrunn.

Korleis me oppfattar oss sjølve og korleis sjølvbilete vårt då utviklar seg er viktig for oppførselen. Og det er gjerne tre punkt som blir avgjerande for korleis me oppfører oss:

• Korleis vi oppfattar oss sjølve: Den oppfatninga vi har av oss sjølve; kva status, yrke og rolle me har.

• Korleis vi ønskjer å vere: Den idealiserte oppfatninga av oss sjølve, korleis vi ønskjer å vere. Me har alle mål om korleis vi skal oppføre oss og om kva etiske og moralske kvalitetar me burde inneha.

• Korleis vi vel å stå fram eller presentere oss for andre menneske: Korleis vi viser oss for andre menneske, kva rolle me vel å spele og kva eigenskapar vi vel å vise.

Korleis me så oppfører oss og viser oss for andre blir eit kompromiss av desse tre punkta.

Korleis folk reagerer på handlingane og oppførselen vår, vil påverke korleis vi handlar vidare. Men ikkje alle har like stor påverknad. Visse personar sine reaksjonar er viktigare enn korleis andre reagerer på oppførselen vår. Til dømes vil du truleg bry deg meir om korleis ein i klassen reagerer på oppførselen din, enn korleis ein framand på gata reagerer. Dei personane som er viktigast kallar me signifikante andre. Me har også ein tendens til å leggje mest vekt på positiv respons framfor negativ respons, og oppsøkjer gjerne situasjonar eller grupper der me forventar å få positiv respons på dei me gjer.

Kjelde: Peik Gjøsund og Roar Huseby. Psykologi 1.

• Magnus B

Selvbilde og identitet

Av: Silje

Gjøsund og Huseby forklarer selvbildet med hvordan en tror andre oppfatter en, de tankene og inntrykkene en har om seg selv og plassen en har i forhold til de andre i samfunnet. De mener at selvbildet er som oftest avgjørende for atferden i det daglige, derfor regnes det som en vesentlig del av det som karakteriserer oss. Det som karakteriserer oss er vår identitet, men også navnet, personnummeret, bostedet, bakgrunnen, osv. er en del av identitet vår.

Psykologen Erik H. Erikson mente at utviklingen av vårt selvbilde og vår identitet skjer gjennom samhandling med andre gjennom hele livet. Han la ekstra vekt på barne- og ungdomsårene. I løpet av de første 18 månedene av livet utvikler barnet tillit eller mistillit til andre. Hvis et barn skal føle seg trygt og tilfreds i livet, må det bli møtt med kjærlighet og omsorg. Senere i livet når barnet ungdoms-fasen. Erikson kaller denne fasen for «identitet eller rolleforvirring», og vennene er i større grad med på å forme hvordan identiteten vår skal bli.

Den Amerikanske filosofen og psykologen George H. Mead forklarte hvordan selvbildet og identiteten vår blir dannet på en litt annerledes måte. Han utviklet en modell som han kalte «Meads speilingsmodell». Han mente at måten vi fremstiller oss selv på er et kompromiss mellom slik vi ser på oss selv og slik vi ønsker å være. Dette kompromisset blir handlingene våres, og det er disse som Mead mente var en vesentlig del av utviklingen av selvbildet vårt. Litt enklere forklarte mente Mead at vi ser og forstår oss selv ved å tolke andres reaksjoner på oss.

Et eksempel på hvordan selvbildet vårt utvikler seg etter hvilken respons vi får av andre er personer som lider av anoreksi. De har utviklet et negativt selvbilde, og dette kan det være mange grunner til. Slik de ser kroppen sin er ikke nødvendigvis slik den ser ut i virkeligheten. I følge Eriksons teori vil tillit og mistillit i barndommen ha mye å si for slik en opplever livet senere. Barnet kan ha opplevd utrygghet, og derfor ikke være trygg nok på seg selv senere i ungdomstiden til at en unngår slike lidelser. Meads teori om utvikling av selvbilde kan også stemme i dette eksempelet. Personen som har anoreksi kan ha begynt forsiktig å gå ned i vekt. Når andre begynte å legge merke til dette, fikk vedkommende kanskje positive tilbakemeldinger. Dette gjorde at vedkommende fortsatte med det fordi det forsterket selvbildet.

Kilder:

- http://ndla.no/nb/node/27069

- http://ndla.no/nb/node/3994

-http://snl.no/George_Herbert_Mead

- http://snl.no/Erik_Homburger_Erikson

- -Læreboka/Psykologi1/Peik Gjøsund og Roar Huseby

Trekkteoriar

Trekkteoriar

Personlegdom kan definerast som stabile tendensar på korleis ein person førehald seg til og tenkjer på omgivnadane og seg sjølv, som viser seg i eit breidd spekter av sosiale og personlege samanhengar. Samspelet mellom miljøet og den genetiske arva bestem personlegdommen. Ein kan trene og endre åtferd, men grunnpersonlegdommen er ofte ganske lik heile livet.

Trekkteoriar handlar om menneskelege trekk eller eigenskapar og byggjer på at menneske kan karakteriserast ut frå ei rekkje trekk som dei har meir eller mindre av. Det vil sei at teoriane legg meir vekt på personlegdomstrekka til individet og ikkje korleis individet opptrer i ei gruppe. Sætrang og Blindheim (1991) definerer personlegdomstrekk som: «særskilte og relativt varige eigenskapar, som gjer ein person forskjellig frå andre personar.»

Trekkteoriane forklarer mennesket sin personlegdom slik at ein må studere dei ulike personlegdomstrekka som kvart enkelt menneske har, for å komme fram til ein omtrentleg beskriving av personen. Teoriane prøver ikkje lage personlegdomstypar, dei meiner at ein slik stereotypisering gir eit altfor unyansert bilde av verkelegheita. Mennesket er altfor forskjellige og kan derfor ikkje plasserast i nokon standardkategori.

Trekkteoriane tek utgangspunkt i at det finst mange forskjellige skalaer og dimensjonar. For å komma fram til ein god beskriving av ein person sin personlegdom, må vi undersøkje korleis personen scorar på eit stort antall med skalaer.

EKS: Ein kan sjå på kor stor grad vedkommande er: Innadvent/utadvent, Sosial/usosial, Hissig/roleg osv.
Svakheitar i teorien er at han ignorerer visse faktorar i forskjellige situasjonar. Teorien bør ikkje bli brukt idag fordi han bestem personlegdommen vår etter forskjellige trekk som vi har, når det er så mykje meir som bestem korleis vi oppfører oss. Slik som samfunnet og interesser.

Ein vanleg modell innan trekkteoriane er Hans Eysenck sin trefaktormodell. Denne modellen går ut på at at det finst tre store trekk. Psykotisme, Ekstroversjon og nevrotisisme. Modellen er ein hierarkisk modell, og vert kalla «pen» modellen.
P: Aggressiv, kald egosentrisk, egosentrisk, impulsiv…

E: Sosial (sosiabilitet), livlig, aktiv dominerende….

N: Angst; depresjon, skyldfølelse, lav selvtillit….

Nevrotisisme meinte han var knytta til ustabilitet i nervesystemet.

Psykotisme meinte han var knytta til kjønnshormonet testosteron.

Forsvarsmekanismar

FORSVARSMEKANISMAR HOS MENNESKE

Du har sikkert merka på deg sjølv at du har fornekta noko du veit er sant, at du har fortrengt noko som var ubehageleg eller at du har blitt passiv i ein situasjon der du ikkje har følt deg komfortabel. Alt dette er eksempel på menneskelege forsvarsmekanismar. Og med menneskelege forsvarsmekanismar meinast altså då ein samnemning på metodar vi menneskjer brukar for å verne oss sjølv dersom ubehagelege kjensler som t.d. motvilje, angst eller noko som trugar sjølvoppfatninga vår dukkar opp.

Av forsvarsmekanismar har me ni ulike som me reknar som dei vanlegaste. Blant desse kan me finne både negative og positive sider. Dei kan vere både til nytte og til skade på personlegdommen og kvardagen vår.

Fortrenging: Kjend som den mest brukte forsvarsmekanismen. Vi gløymer det ubehagelege og hugsar det positive som skjer i livet vårt. Dette kan ha ein positiv effekt sidan vi då slepp å tenke på alle negative episodar som har skjedd oss. Men på andre sida kan det verke negativt dersom vi fortrengjer for mykje og dermed ikkje kan justere handlingane våre.

Regresjon: Tyder at individet prøver å vere mindre enn det eigentlig er. Dette har heller ikkje mange positive sider, sidan det ikkje er positivt å flykte frå problemstillingane ein møter.

Fornekting og dagdrøyming: Vil seie at ein fornektar noko som har skjedd. Ein bortforklarar hendingar nesten til det ugjenkjennelege. Dette har heilt klart ein positiv effekt, ettersom at fornekting kan hjelpe til å gløyme til dømes traumatiske opplevingar.

Dagdrøyming kan vere ein form for fornekting, sidan det går på å leve seg inn i ei anna verd og då i mellomtida fornekte det som skjer rundt.

Isolasjon, passivitet og projisering: Isolasjon og passivitet går ut på å trekke seg tilbake, og å unngå kontakt med andre. Dette kan for eksempel vere eit barn som set seg for seg sjølv med leikedukkene sine isstaden for å delta på fellesleiker. Det kan og vere at barn vel å skjerme seg og har ein passiv haldning i forhold til nye utfordringar og opplevingar. Dette er først og fremst negativt sidan det hindrar barnet i å skaffe seg fleire og nye erfaringar. Samtidig som at dei då har lett for å utvikle negative tankar om seg sjølv.

Reaksjonsdanning og rasjonalisering: Reaksjonsdanning vil seie at ein undertrykker sine eigne meiningar og tankar, i fordel for andre sine. Ein gir uttrykk for at ein føler noko som er stikk i strid i det ein eigentlig meiner. Dette kan heilt tydeleg ha ein positiv effekt, sidan det er større sjangs for at ein vil bli ”ein del av gjengen” ved å ikkje skilje seg for mykje ut. Rasjonalisering er å undertrykke og forklare seg vekk frå sine eigne følelsar. Dette kan verke negativ sidan ein kan risikere at barnet ikkje får utløp av reaksjonane sine.

Som du skjønnar så har me mange forsvarsmekanismar me kan benytte oss av i kvardagen når me kjenner oss trua av noko. Sjølv om ikkje alle får positive konsekvensar er me avhengige av å bruke dei for å føle oss bra, og for å føle at me reddar ryktet og sjølvoppfatninga vår.

-Andrea

forsvarsmekanismer

Forsvars mekanismer
Boka definerer forsvarsmekanismer sånn. « Forsvarsmekanismer er ei samnemning på dei metodane vi umedvite bruker for og verne oss mot noko som vekker angst, motvilje eller skyldfølelse, eller som trugar sjølvoppfatninga vår.» I korte trekk betyr det at forsvarsmekanismer er dei metodane vi bruker underbevisst for å beskytte oss mot traumatiske opplevelser eller kjensler.
Ein forsvarsmekanisme som Freud meinte var avgjerande i utviklinga av personlegdom var fortrenging. Fortrenging vil sei at vi vi gløymer ting som truger oss, er ubehagelig eller kan bryte ned sjølvrespekten vår. Fortrenging er noko som vi alle gjer, negative ting i fortida vår legger vi ofte heilt bak i tankane våre, medan positive hendingar held vi tillike fordi det hjelper sjølvfølelsen vår. Vi har vell alle gjort noko i ein eller anna situasjon vi helst vil gløyme. Den negative sida av fortrenging er jo vist det tar heilt overhand. Viss vi fortrenger for mange opplevingar kan den hindre oss i å justere handlingane våre og det kan igjen føre til at vi blir prega av passivitet.
Ein anna form for forsvarsmekanisme er regresjon. Regresjon vil sei at eit barn eller den unge signaliserer til omgivnadane om at det vil vere yngre enn det er. Det vanligaste eksempelet er små ungar som har fått ein lillebror eller søster. Da går ofte barnet tilbake til gamle vaner for å få meir oppmerksomheit. Kanskje barnet begynner å bruke smokk eller lignande. Individet er ofte sånn berre framfor foreldra, individet tek sjeldant dissa vanene med seg ut i kompiss gjengen.
Ein anna form for forsvarmekanisme er fornekting og dagdrauming. Fornekting går ut på at individet fornektar noko som faktisk har skjedd. Hendingane blir ofte bortforklart eller endra. Eit eksempel kan vere at eit barn latar som at mora ikkje har forlatt det. Dagdrauming er og ei forsvarsmekanisme. Det er ei form for fornekting. Når vi dagdrøymer lever vi oss inn i ei fantrasi verden, det er heilt normalt for folk å dagdrøyme, men det kan vere usunt viss det tek overhand. Da kan vi bli passive og la vere å gjere noko med livssituasjonen vår.
Isolasjon er ein forsvarsmekanisme som barn og unge tar i bruk. Barnet trekker seg bort fra andre barn som leiker, og studerer dei på avstand. Når barnet isolerar seg fra fellesskapet mister det sjangsen til å få nye erfaringer. I begynelsen kan dette virke positivt for barnet sidan det blir skjerma fra ubehagelige opplevelser, men det vil fort merka at isolasjonen kan ta overhånd og det blir vanskligare og vanskligare å få kontakt med andre. Ein forsvarsmekanisme som lignar på isolasjon er passivitet. Vist eit barn velger å ha ei passiv haldning kan det skjerme seg fra opplevinger som er negative. Barnet gjer for eksempel det samme heile tida, og denne haldningen kan føre til skyldfølelse eller mindreverdigheits kjensle. Projisering som og er ein forsvarsmekanisme vil sei å overføre problema sine på nokon andre eller ein gjenstand.
Reaksjonsdanning er ein forsvarsmekanisme som vi bruker for å undertrykke kjennslane våre og impulsane våre som ikkje er godkjend verken i samfunnet eller i oss sjølv. Eit eksempel kan vere ein som er homoseksuell og han vil ikkje innsjå det, kan han utvikle fordommer eller hat mot homofile. Rasjonalisering er ein forsvarsmekanisme der individet ved hjelp av vaksen argumentasjon unngår å snakke om sine eigne kjensler. Det kan føre til at barnet ikkje får utløp for kjenslane sine.

Torstein solli

Sjølvbilete og identitet

Sjølvbilde og identitet.

Sjølvoppfatning er alt du veit, trur og føler om deg sjølv. Det som og avhenger av sjølvoppfatninga di, er korleis andre ser på deg som person. Både sjølvoppfatninga og korleis du trur andre oppfattar deg som person, utgjer sjølvbiletet ditt. Dersom du for eksempel ser på deg sjølv som god, flink og snill, og du trur andre også ser på deg som dette, resulterer dette i eit godt sjølvbilete og du får god sjølvtillit. Men dersom du derimot ser på deg sjølv om ein av dei dårlege, og den som ikkje har flest venner, kan dette resultere i dårleg sjølvbilete dersom du og trur andre ser på deg som dårleg. Du kan sjå på deg sjølv ut i frå to forskjellige synsvinklar, eller kategoriar. Den første er karakteriserande og det er korleis du er, for eksempel flink til på skulen eller kanskje at du er ein snill venn. Den andre kategorien er vurderande, og er kva du syns om deg sjølv.

I tillegg til sjølvbilete og sjølvoppfatning, er det identiteten som gjer deg til den du er, og gjer deg til ein unik person. Identiteten er din er namnet ditt, personnummer, bustad og bakgrunn.

Det er altså desse tre “tinga”, sjølvbilete, sjølvoppfatning og identitet som gjer at du er den du er, men korleis utviklar ein sjølvoppfatning, identitet og sjølvbilete? Det er hovudsakleg dei personane rundt deg som er med på å avgjere korleis du blir som person. Vi kan setje opp korleis vi oppfattar oss sjølve og utviklar sjølvbilete vårt i tre punkt:

- Korleis vi oppfattar oss sjølve, oppfatning av kven vi sjølve er, kva status vi har, kva for eit yrke vi har, kva rolle vi fyller og kva rolle vi fyller i dei gruppene vi er med i.
- Korleis vi ønskjer å vere, korleis vi ønskjer å vere og korleis vi vil bli. Kan dreie seg om handlingar, haldningar eller bestemte etiske kvalitetskrav som vi prøver å leve opp til.
- Korleis vi vel å stå fram eller presentere oss for andre menneske, kva eigenskapar ved oss sjølve vi vil vise og skjule, og korleis vi vil vise oss fram.

Den måten vi viser oss fram på blir eit kompromiss mellom den faktiske oppfatninga vi har av oss sjølve, og den personen vi ønskjer å vere. George H. Mead meinte at vi menneske ikkje kan observere vårt eige sjølv, men det kan vi ved å søkje samhandling med andre menneske. Det vi gjer for å observere vårt eige sjølv, er å sjå og forstå oss sjølve ved å tolke andre sine reaksjonar på oss. Vi legg mest vekt på reaksjonar som kjem frå personar som er viktige for oss, for eksempel foreldre, lærarar, venner og søsken. Dersom eg for eksempel seier min meining om noko eg og nokre venner har diskutert til mor mi, og ho ikkje er eining, ser eg på reaksjonen hennar korleis ho reagerer på det eg sa. Dersom eg set mor mi høgare enn dei vennene eg diskuterte med, kan det hende at eg endrar meining og haldning til det me diskuterte fordi eg såg på reaksjonen til mor mi.

Noko anna som og er med på å utvikle identitet, sjølvbilete og sjølvoppfatning er siling av inntrykk. Vi hugsar betre positive signal enn dårlege signal. Sjølvoppfatninga vår verkar derfor styrande for sjølvbiletet vårt, og vi oppsøkjer personar og situasjonar som stadfestar det positive for oss, for eksempel nokon som har sagt du er snill, fin eller flink til noko.

- Cecilie

Meistring og meistringsstrategiar

Meistring er ein måte å takle ein konfliktsituasjon på. Når menneske
kjem opp i ein vanskeleg situasjon kan det endre på det som gir grunnlaget for
problemet. Ved hjelp av ulike meistringsstrategiar er dette muleg. Dei
vanlegaste formene for meistringsstrategi er kjensleregulering og
problemløysning.

Dersom vi har gjort ei handling der vi i ettertid føler skyld eller
angst nyttar vi ofte meistringsstrategien kjensleregulering. Denne prosessen går føre seg mentalt.
Problemet er der, men vert unngått. Vi kan vise dette ved eit eksempel. Ei
jente på 17 år har stelt ei bukse frå ein butikk. Ho var ute etter spenninga
ved å gjennomføre denne handlinga, men etter kvart angra ho. Den dårlege samvita
tok over og ho blei redd for at foreldra skulle merke noko. Dette førte til at
ho alltid var på vakt rundt foreldra og etter kvart prøvde å unngå dei. Sjølv
om ho visste at denne kjensla ikkje kom til å gå over før ho fekk snakka med
foreldra og ordna opp i problemet, gjekk ho berre rundt å tenkte på det utan å
gjere konkrete handlingar. Ved hjelp av denne kjenslereguleringa slapp ho unna
problemet for ein periode.

Problemløysning er den andre meistringsstrategien som vert nytta. Den
går ut på å ta tak i problemet og finne ut årsaka til det som har skjedd. Vi
treng informasjon for å kunne forstå handlingane. Det førre eksempelet kan
brukast til å vise denne meistringsstrategien. Jenta har no bestemt seg for å
gjere noko med den dårlege samvita og dei ubehagelege kjenslene. Ho går til
foreldra og fortel kva ho har gjort. Foreldra reagerer først sterkt, men roar
seg når jenta fortel om den dårlege samvita og at ho angrar på det ho har
gjort. Dei ber ho reise tilbake til butikken med buksa og fortelje kva som har
skjedd. Jenta gjer så dette. Etterpå er alle dei vonde kjenslene borte og ho
har inga dårleg samvit. Ho behøver ikkje lenger å unngå foreldra, og får ein
mykje lettare kvardag.

Kjensleregulering er
ein meistringsstrategi som ikkje fungerer så bra over tid. Den inkluderer mykje
tankar og følelsar som ein gjerne vert sittande aleine med. Samtidig er dette
den enklaste meistringsstrategien å gjennomføre ved å unngå å ta opp sjølve
problemet. Det er mykje negativt ved denne meistringsstrategien. Å halde inne
følelsar går sterkt utover kvardagen. Ein kan bli fort sur fordi ein har mykje
å tenke på. Samtidig vert det mykje unødvendig bekymring og mykje av tida vert
brukt på å tenke mange unødvendige tankar. Problemløysning er vanskelegast å
gjennomføre av dei to meistringsstrategiane. Det krev mykje av ein, å ta tak i
problemet å gjere noko med det. Likevel er det denne meistringsstrategien som
fungerer best over tid. Det vert ein kort periode med vanskelege følelsar, men
desse vil etter kvart forsvinne. Menneska rundt får reagert på sin måte og det
vil snart kjennast mykje betre. Konklusjonen på dette vert at problemløysning
er den beste meistringsstrategien over tid sjølv om den kan vere vanskeleg å
gjennomføre.

Mestring og strategiar

Mestring er at ein sjølv endrar vilkåra aktivt, slik at ein får fiksa opp ein konfliktfylt eller stressa situasjon. For å endre desse vilkåra kan ein bruke mestringsstrategiar som kjensleregulering og problemløysing. Kort og enkelt vil mestring seie å løyse opp vanskelege situasjonar, og det ved hjelp av dei to strategiane som eg skal ta føre meg.

Kjensleregulering er meir ein mental prosess, der ein dempar indre uro, skyld eller angst. Medan problemløysing er ein strategi der ein gjer noko aktivt for å løyse ein situasjon. Ein ser på kva årsakene til situasjonen er og kva ein kan gjere med problemet. Desse strategiformene er noko alle har vore igjennom, og som ein brukar. Nokre brukar kanskje kjensleregulering før dei brukar problemløysing, eller dei brukar berre ein av strategiane.

Kjensleregulering er ein strategi som går utover deg sjølv, du stengjer problemet inni deg og gjer ikkje noko med det. Et eksempel på dette er om ein har vore utru, og ein vel å ikkje sei noko til kjærasten. Vedkommande vil då kjenne ein form for skyld og/eller uro. Det er kanskje nokon som klarer å leve med den følelsen inni seg, men eg trur dei fleste ikkje klarar det i lengda. Det varierer sjølvsagt frå person til person korleis ein meistrar slike hendingar og korleis ein taklar følelsane sine. Kjensleregulering går som sagt ut på det du føler som indre uro, skyld eller angst, og vil i ikkje vere bra for deg i lengda. Eg syns dermed ikkje at dette er ein god strategi då ein har det vondt/ ubehageleg inni seg.

Problemløysing er ein meir aktiv handling, ein gjer noko med problemet og prøver å løyse det i staden for å stengje det inni seg. Om den som har vore utru å ikkje klarer å halde det inni seg, vil han finne ein løysning. Ein løysning på dette problemet er å fortelje det til kjærasten. Det kan vere ein kjem “godt” ut av problemet og det var bra at den utrue sa i frå. Men kanskje det ikkje alltid lønner seg med denne løysninga viss kjærasten ikkje vil vere i lag med denne personen meir. Då har du fått ein ny situasjon å meistre, skal ein prøve å fikse problemet som oppstod etter at det blei fortalt? Denne problemløysinga vil kanskje vere lettare å bruke etter ei tid, det er kanskje vanskeleg å gjere noko med situasjonen men det blir betre for deg etter kvart.

Mestring handlar ikkje alltid om handlingar som å vere utru eller bli forelska i det same kjønn. Det kan vere noko du opplever, som skilsmisse, terror, sjukdommar og dødsfall. Du kan bruke kjensleregulering og/eller problemløysning på dei problema som blei nemnt. Nokon vil ikkje snakke om kjenslene sine, og stengjer alt inni seg. Som det blei skrive om kjensleregulering kan dette bli tungt i lengda, men det er forskjellig frå person til person. Det kan vere lettare å finne ei løysning på problemet, som å snakke med nokon eller få meir kunnskapar om sjukdom eller andre hendingar. Etter ei forsking om diabetes blei det sagt at aktiv mestring/ problemløysing ville hjelpe pasienten, ved å snakke med venner/familie, få kunnskapar og lage ein plan så ein kan tilpasse seg sjukdommen.

Meistring og meistringsstrategiar

«Når dei viktige verdiane eller måla våre blir utfordra, truga eller gjorde til inkjes, opplever vi ein psykologisk stressituasjon. Mennesket vil søkje å imøtegå, unngå eller klare denne stressituasjon på ulike måtar» - Richard Lazarus (1923-1994)

Når du kjenner deg trua som person, er det ikkje sikkert dei psykologiske forsvarsmekanismane er dei rette å bruke. Ein kan i staden prøve aktivt å meistre situasjonen, altso gjere noko med den. Meistring kan bli sett på som ein konkret forsvarsmekanisme som er karakteristisk for det enkle menneske, eit trekk ved personlegdommen din. Dersom du sjeldan kjem opp i konfliktsituasjonar og blir sett på som eit hyggeleg menneske, har du god evne til å meistre sosiale situasjonar, på grunn av den du er. Da har du ei evne til å unngå konflikt og bruker denne så og sei automatisk. Det finst og meistring som er det motsette av dette, altso at meistringsåtferda er målretta, situasjonsbunden og medviten. Ein viktig person som har forska mykje på dette er den amerikanske psykologen Richard Lazarus.

Kjem du i ein konfliktsituasjon vil du prøve å meistre situasjonen, eller du kan endre vilkåra som gir grunnlag for problemet, slik at det blir likevekt i situasjonen. Det er viktig å meistre ein situasjon for å opphalde ein positiv sjølvtillit og ein emosjonell balanse, i tillegg reduserast spenningar i forhold til andre menneske. Du har to meistringsstrategiar, kjensleregulering og problemløysing, som kan hjelpe deg å meistre ulike situasjonar.

Ved meistring ved kjensleregulering dempar du indre uro eller skyld og angst ved å fornekte eller unngå ein situasjon. Dette gjer ein gjennom ein mental prosess utan konkrete handlingar.

Ved meistring ved problemløysing finn ein årsaka til det som har skjedd og gjer noko med situasjonen. For å klare dette søkjer ein kunnskap og informasjon som grunnlag for handling.

Det variere frå individ til individ om du meistrar ulike situasjonar ved å involvere og engasjere deg eller ved å halde distanse og ha kontroll. Meistring er og avhengig av reaksjonane frå miljøet, som familie og venner. Sjølv om individ reagerer overraskande likt emosjonelt og ut i får eit felles mønster når vi opplever kriser og konfliktar, har vi alle eigne element i personlegdommen vår som gjer at vi reagerer ulikt. Det er derfor svært viktig at vi har respekt for kvarandre og problema til kvarandre. 

Therese 

Forsvarsmekanismar.

Forsvarsmekanismar er eit felles ord på dei metodane vi bruker uvisst for å forsvare oss mot noko som kan føre til angst, motvilje eller skyldkjensle, eller som truar sjølvoppfatninga vår.

Fortrenging: Er den mest brukte av forsvarsmekanismane. Denne vil seie at vi gløymer det ubehagelege og det som trugar, eller kan bryte ned sjølvrespekten vår. Vi gløymer det negative og husar på ros. Det som kan vere bra her er at du får god sjølvtillit og blir ein veldig positiv person. Det som kan skade deg er at du ikkje lærer av feila du gjer du lever berre opp til det som er bra og gløymer det andre.

Regresjon: Når nokon oppfører seg mindre enn enn kva dei er. Kan då gå tilbake til eit lågare utviklingsnivå, der det ikkje vart stilt så mykje krav til dei. Det kan skade utviklinga til eit menneske, men du kan og få den oppmerksomheita som du treng.

Fornekting: Vi fornektar noko som faktisk har skjedd. Vi kan bortforklare ein situasjon til det heilt ukjennelege. Vi lagar våre eigne hendingar og unngår sannheita, men det kan få oss til å føle oss bedre.

Dagdrøyming: Vi tenkjer på ei verd som vi skulle ønske oss, men som ikkje er slik. Vi lever på ein måte i ei fantasiverd. Kan bli eit alvorleg problem viss du ikkje klarer å konsentrere deg, men bra for deg å ta ein pause frå verklegheita.

Isolasjon: Vi trekkjer oss tilbake frå andre. Då har vi full kontroll og slepp ubehagelege overraskingar eller konfliktar med andre. Negativt er at du kjem heilt utafor, dette kan føre til sosial angst. Bra er at du styrer det du driv med sjølv, og lar ingen påverke deg.

Passivitet: Det vil seie at vi skjermar oss for opplevingar og situasjonar som kan vere vanskelege å handtere. Det kan føre til at du berre gjer det same heile tida og deltek i lite nytt. Du får lite variasjon i kvardagen og lærer derfor lite. Du blir godt på nokre ting spesielt.

Projisering: Det vil seie at vi overfører problema våre til andre. Viss vi ikkje har gjort leksene og ikkje arbeid med faget og vi får att ein dårleg prøve, skyldar vi på ei dårleg prøve. Vi blir ikkje sjølvstendige og tek ikkje ansvar for handlingane våre. Vi prøver å vere optimistar på oss sjølv og prøver å vere positive på oss sjølv.

Reaksjonsdanning: Vi bryter vår eiga åtferd med ei motsett form. Viss nokon seier dei hatar ein person, men du ikkje har noko imot denne personen. Så vill du seie deg einig i det dei som hatar denne personen seier, for å unngå konfliktar. Vi er ikkje ærlege og seier ikkje det vi meiner. Positivt er at du ungår konfliktar og lar den andre personen føle at han har rett.

Rasjonalisering: Vi skuler våre eigne grunngjevingar for åtferd. Viss du er redd for å gå ute i mørket, vill du finne på unnskyldningar der du skuler at du eigentleg er redd. Vi unngåre dette gang på gang og overvinn aldri frykten. Positivt er at du slepp å gjere det du fryktar og unngår dette ved hjelp av lure deg sjølv og andre.

Alt i alt er det både positive og negative sider ved alle forsvarsmekanismane. Nokon av forsvarsmekanismane kan vere meir til skade enn andre. Menneske tek i bruk forsvarsmekanismar når dei føler seg sårbare og føler for å beskytte seg. 

Karoline F.N